MENU

geopolitiek
Tag Archive

398

Poetins politiek werkt averechts

Geen onderdeel van een categorie

januari 17, 2022

In het geopolitieke steekspel tussen het Westen en Rusland isoleert Wladimir Poetin zich steeds verder. De Russische inmenging sinds 2014 in de Donbas en de annexatie van De Krim – onderdelen van Oekraïene die etnisch Russisch zijn – hebben het Oekraïense nationalisme aangewakkerd. Oekraïene is Europeser geworden na 1991. Bijna alle satellietstaten van de voormalige Sovjetunie willen bij Europa en haar instituties (de EU en de NAVO) horen. Voor Poetin is dat een ondermijning van de Russische invloedsfeer. Hij ziet niet dat het Europese samenwerkingsmodel van wederkerigheid voor veel jonge Oosteuropese naties eenvoudig aantrekkelijker (want minder bedreigend) is dan de Russische machtspolitiek om afvallige vazalstaten terug in het Moederland te brengen, goedschiks, dan wel kwaadschiks.

Poetin wint tot nu toe de slagen in deze nieuwe Koude Oorlog maar hij kan de oorlog zelf niet winnen. Lees een goede analyse van Ivo van Wijdeven die in 2019 verscheen in de Internationale Spectator

https://spectator.clingendael.org/nl/publicatie/waarom-het-moederland-klein-rusland-niet-kan-loslaten

en een actuele update van de huidige situatie van Olivia Durand die gisteren verscheen op The Conversation, ‘Hoe Russisch is Oekraïene’.

Uit The Conversation:

”Een in 1762 gepubliceerd politiek pamflet beschreef een gesprek tussen “Groot Rusland” en “Klein Rusland”. In de uitwisseling weigerde Klein-Rusland zich te laten reduceren tot een deel van Groot-Rusland en bracht het zijn eigen unieke geschiedenis en identiteit naar voren. In die tijd werd de naam “Oekraïne” nog niet gebruikt om een staat aan te duiden. Maar het zelfstandig naamwoord oekraina – een woord dat in verschillende Slavische talen “grensgebied” betekent – werd al gebruikt om het toekomstige grondgebied aan te duiden: het uitgestrekte steppegebied rond de rivier Dnipro (Dnjepr) en grenzend aan de Zwarte Zee.

De term Klein-Rusland werd geleidelijk verlaten in het tijdperk van het nationalisme, toen 19de-eeuwse Oekraïenssprekende academici en denkers besloten de oude denigrerende term te ondermijnen om het moderne idee van Oekraïne als natie te ontwikkelen. Maar twee eeuwen later, onder het leiderschap van Vladimir Poetin, maakt Rusland gebruik van deze historische vertogen om zijn eigen invallen in onafhankelijk Oekraïne te rechtvaardigen. Hij maakte zijn gevoelens duidelijk in een artikel uit juli 2021, gepubliceerd op zijn presidentiële webpagina, toen hij schreef over Russen en Oekraïners als “één volk – één geheel”.

De hoofdstad van Oekraïne, Kyiv (of Kiev), is herhaaldelijk omschreven als de “moeder der Russische steden”. Kiev was het centrum van het Kievitisch Rus’ (882-1240), een orthodoxe middeleeuwse staat waartoe de Russische leiders – van de tsaren tot Poetin – de oorsprong van hun land herleiden (een afkomst die ook door Wit-Rusland en Oekraïne wordt beweerd). Deze bewering wordt vaak gebruikt om de aanspraken van Rusland op Oekraïens grondgebied te ondersteunen.

Maar dit is een misvatting. Terwijl de voorloper van het Russische rijk, Moskou, verrees in de nasleep van de Mongoolse invasie (1237-40) die het einde van de Rus betekende, namen de heersers van Moskou pas 500 jaar later de controle over Kiev over. De bewering van de Kyivaanse oorsprong was een handige methode om de Mongoolse en Tataarse elementen die aan de vroege ontwikkeling van Moskou ten grondslag lagen, te ontkennen en Rusland in plaats daarvan een orthodox verleden te geven, met tsaren die blijkbaar door God waren aangesteld.

De territoriale macht van Rusland over de overblijfselen van de Rus’ werd beperkt door het Pools-Litouwse Gemenebest (1569-1795), een bi-federatie van de twee grootmachten van Centraal-Europa. Het grootste deel van de regio die bekend staat als Oekraïne bleef buiten het Russische gezag tot de definitieve verdeling van Polen in 1795.

Wiens invloed?
Oekraïne is een van de grootste staten van Europa en zijn geografie werd beïnvloed door veel meer gebieden dan alleen Rusland. Aangezien Oekraïne oorspronkelijk “grensgebied” betekende, was het grondgebied het doelwit van verschillende koninkrijken – niet alleen Rusland, maar ook het Khanaat van de Krim, het Koninkrijk Polen, en de Habsburgse en Ottomaanse rijken.”

Coverbeeld: https://tinyurl.com/3wvdcrc4

Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie)

download hier het hele stuk dan kun je het verder in het Engels lezen:

Read article

560

Europeanen en ‘pan-Europees’ denken

Europese politiek

januari 13, 2022

Ik schrijf dit meer uit nieuwsgierigheid dan vanuit de behoefte te willen overtuigen. Mijn nieuwsgierigheid spruit voort uit de vraag wat iets of iemand Europees maakt. Het is een zoektocht naar een Europese identiteit. Aan mijn vragen liggen wel veronderstellingen ten grondslag, maar die stel ik graag ter discussie.

Geert Mak stelt in de uitzending van NPO Radio1 op 27 december 2021 (in ‘Spraakmakers’ https://tinyurl.com/yckjvtha in het fragment vanaf min 8:00.)  dat ‘er voor jonge mensen allang geen grenzen meer bestaan in Europa’. Zij vinden elkaar op een ‘paneuropees’ gevoel van gelijkgestemdheid. Ze verkeren in dezelfde kringen: universiteit, Europastudies, online referentiekader, digital native, meertalig/Engelstalig, linksliberaal, reislustig.

Laurens Dassen, Tweede Kamerlid voor Volt Europa, noemde Volt Europa toen hem werd gevraagd wat de partij annex beweging nu specifiek kenmerkt en onderscheidt van andere pro-Europese, sociaal-liberale partijen zoals D66: ‘Wij zijn een pan-Europese partij’. Hij bedoelde dat de partij niet is gebonden aan een enkel land, maar dat zij een en dezelfde partij is in alle landen in Europa – van de Europese Unie – van hoog tot laag – van het Europarlement tot op het lokale, plaatselijke niveau.

Het idee is om de gehele politieke werkelijkheid in een Europees perspectief te zien: Ook het aanleggen van bij wijze van spreken een woonerf is dan ‘Europese politiek’.  Op het niveau van de praktische politiek is het rjongeren, woningnood, elevant dat ‘Volters aller landen’ zich online verenigen en op hun interne partijfora allerlei ‘best practises’ kunnen delen: Het aanpakken van de woningnood onder jongeren in Berlijn, Parijs of Milaan biedt hier allerlei aanknopingspunten.

Een mooi voorbeeld is een bottom-up-burgerinitiatief in Berlijn om het stadsbestuur dure huurwoningen in wooncomplexen van grote particuliere beleggers te laten onteigenen ten behoeve van sociale huisvesting. De initiatiefnemers hebben een referendum daarover afgedwongen dat zij hebben gewonnen. Grondwetten en nationale wetten bieden onteigeningsmogelijkheden: Eigendomsrecht is weliswaar economisch essentieel maar ook weer niet absoluut. De overheid heeft altijd vorderingsgronden. Er zijn mogelijkheden om het eigendomsrecht van woningspeculanten aan te vechten maar je moet wel weten hoe en kennis is macht. Paneuropees denken vergroot je kennis en macht.

Dat het wonen in (Europese) binnensteden (voor jongeren) onbetaalbaar is geworden is heel ironisch mede te wijten aan hun eigen reislust: AirBnB maakt betaalbaar onderdak vinden voor een toeristisch verblijf van enkele dagen ontzettend gemakkelijk en vooral jongeren maken daar massaal gebruik van maar het onderliggende principe van home-exchange zonder winstoogmerk is geperverteerd omdat ‘huisjesmelkers’ panden zijn gaan opkopen om ze continu voor een hoge prijs via AirBnB te verhuren. Gemeenten die deze uitwassen willen aanpakken, kijken ook ‘paneuropees’ naar elkaar. Paneuropees betekent eigenlijk vooral: Het wiel niet zelf te hoeven uitvinden.

De vraag is of er uit ‘alles Europees doen’ ook een Europese identiteit ontstaat die zich kan meten met de nationale of die de nationale identiteit zelf vervangt. Volt Europa koestert een federaal idealisme als het om Europa gaat. Hier dringt zich een analogie op met het ideaal dat ontstond tijdens de Duitse Romantiek in de negentiende eeuw: ‘Deutschland ueber Alles’, (de titel van het volkslied) dat geen exclusief, xenofoob nationalisme maar een inclusief natiegevoel weergaf. Duitsland als een ‘universeel’ ideaal waardoor de mensen in al die elkaar bevechtende minilandjes elkaar de hand zouden reiken om samen een betere wereld te maken.

Die jonge mensen voor wie er in Europa geen grenzen meer bestaan zijn bijna allemaal geboren na 1990, na de val van de Sovjetunie en het verdwijnen van het IJzeren Gordijn en de Berlijnse Muur. Ze reizen als toerist naar Midden- en Oost-Europa of ze komen als arbeidsmigrant vanuit Oost-Europa naar hier. ‘Mijn’ aannemer, Guray Saidov, is een etnisch-Turkse Bulgaar die in 1990 naar hier kwam en vernederlandst is, zeker doordat zijn jongste kinderen hier zijn geboren en opgegroeid.

Kijk om je heen en je ziet volksstammen Bulgaren, Roemenen, Polen, Tsjechen en Slowaken, Hongaren rondrijden in klusbusjes. Ze werken in de installatietechniek en de renovatie-verbouw of in de tuinbouwsector. Ze zijn EU-burger maar (nog) geen Europeaan. Ze staan met een been in Nederland en een been in hun vaderland, waarnaar ze heimwee hebben.

Ze hebben niet zoals misschien veel Volters het concept van een Europees staatsburgerschap geïnternaliseerd. In dat geval ben je dus geen Duitser of Brit meer of Frans of Italiaans, maar ‘Europees’ wat best verstrekkend is omdat nog steeds geldt dat je bent opgegroeid in een nationale cultuur en moedertaal. Hoogopgeleide jonge mensen zijn ‘selfeducated in European identity’.

Dat ‘pan-Europese’ federalisme, daarover nog dit: Welke dynamiek zal dat ontketenen? De Europese Unie heeft zelf het idee van de ‘Eurregio’s’ bedacht om ‘de nationale grenzen te laten vervagen. Een voorbeeld daarvan is de Eurregio tussen Maastricht, Aken en Leuven die inderdaad succesvol als een bestuurlijke en economische eenheid functioneert al is het maar omdat het huisvesting biedt aan het in marktkapitalisatie grootste bedrijf van Europa, de Veldhovens chipmachinemaker ASML (groter dan Siemens, Shell)

De interne markt zou zo de natiestaten die met hun nationalisme de grote oorlogen voedden, geleidelijk laten oplossen in ‘een verenigd Europa’ maar het regionalisme kan evengoed sluimerend separatisme wind in de zeilen geven: een onafhankelijk Baskenland, Catalonië, Schotland en wie weet wat nog meer. Europa herbergt vele oude dromen van zelfbeschikking.

Als ‘volkssoevereiniteit’ een ideologisch uitgangspunt is (het recht van burgers om zelf te bepalen hoe en door wie zij worden bestuurd), dan is die niet per se Europees maar zou dat evengoed een etnografische lappendeken van minilandjes kunnen worden. De vraag in Europees verband is dus waar soevereiniteit (het zelfbeschikkingsrecht van een willekeurige groep mensen) begint en eindigt. Lokale taal en tradities vormen voor het leeuwendeel van de 450 miljoen Europese burgers de emotionele kern van hun identiteit.

We willen toch niet dat de Europese Unie een ‘superstaat’ wordt die als een soort Sovjetunie vanuit Brussel over de zelfbeschikkingsaspiraties van mensen heen dendert.  Dat kun je misschien voorkomen door van het project een soort continue ‘brede maatschappelijke discussie’ te maken over de ‘grenzen van Europa’ zowel in termen van etnografische ‘volkssoevereiniteit’ en recht op zelfbestuur, als in termen van wat de gedeelde

‘Europese beschaving’ inhoudt en hoe Europa daarmee de geopolitieke turbulentie waarin het zich bevindt het hoofd biedt.

Ik googelde even op pan-Europa, paneuropisme en paneuropism en vind slechts twee pagina’s met zoekresultaten waarin enkele documenten die refereren aan enerzijds het pacifisme (o.m. naar Richard Coudenhove-Kalergi, https://en.wikipedia.org/wiki/Paneuropean_Union) maar anderzijds ook het fascisme. (O.m. ‘Szturm’ een radicaal-nationalistisch Pools tijdschrift. Pan-Europa is bij hun een nieuw nationaal-socialisme.)

Het is dus met het zomaar munten van het idee ‘pan-Europees’ oppassen geblazen. Er waren al een paar anderen op dat idee gekomen met duidelijk aan het (Italiaanse neo-)fascisme gelieerde intenties. Je bevindt je zomaar ineens in een merkwaardig gezelschap. Dat maakt een debat over een gedeelde Europese identiteit en gemeenschappelijke Europese waarden noodzakelijk.

Read article

712

Over Europa en energie

Business, Lifestyle, News, Trending

oktober 13, 2021

Uit Newsweek van deze week:

Europa is in de greep van een energiecrisis door de stijgende prijzen voor aardgas, de toegenomen vraag naar fossiele brandstoffen en de naderende winter. Er wordt nu overwogen terug te vallen op steenkool.

Steenkool is de meest vervuilende fossiele brandstof en de Europese landen hebben zich ertoe verbonden alle kolencentrales tegen 2030 te sluiten. In maart van dit jaar was Europa al halverwege dat doel, maar de energieschaarste heeft sommige energieproducenten ertoe gebracht Rusland om meer leveringen van steenkool en gas te vragen, terwijl API2 Rotterdamse steenkoolfutures – een referentieprijs voor steenkool die in Noordwest-Europa wordt ingevoerd – in september met 80 dollar per ton zijn gestegen en de 230 dollar per ton hebben overschreden.

De steenkoolvoorraden zijn ook gestegen naarmate de vraag toenam, doordat Europese producenten als gevolg van de energiecrisis hun toevlucht namen tot steenkool.

Experts die met Newsweek spraken, suggereerden dat steenkool niet de toekomst van de energievoorziening voor Europa is, maar bekritiseerden het huidige energiebeleid van de EU.

Ralph Schoellhammer, een assistent-professor internationale betrekkingen aan de Websteruniversiteit in Wenen, Oostenrijk, wijst op de controverse rond kernenergie.

“In Europa heeft de (energievoorzienings)realiteit nu eindelijk de (verduurzamings)ideologie ingehaald. Klimaatbeleid is voornamelijk geformuleerd door NGO’s en jonge klimaatactivisten, maar is niet gestaafd met hard wetenschappelijke bewijs,” vertelde Schoellhammer aan Newsweek.

Dit wordt vooral duidelijk aan de hand van kernenergie, dat wat betreft CO2-uitstoot een even klimaatvriendelijke manier van energieopwekking is als windenergie. ‘’maar het zijn ideologische bezwaren die ervoor hebben gezorgd dat kernenergie, bijvoorbeeld in Duitsland, in 2022 wordt stopgezet en op dit moment lijkt een ommekeer onwaarschijnlijk.”

“Dit alles veroorzaakt ernstige energietekorten – Zweden moest twee op olie gestookte elektriciteitscentrales opstarten die 140.000 liter olie per uur verbranden, terwijl Zweden tegelijkertijd zes van zijn twaalf kerncentrales heeft gesloten.”

“Politiek gezien lijkt een tijdelijke terugkeer naar steenkool beter ‘verkoopbaar’ is dan een terugkeer naar kernenergie, omdat het sluiten van kerncentrales politiek is gepromoot als een enorm succes voor het milieu,  dat het nooit is geweest,” ging Schoellhammer verder.

“Het grootste probleem is evenwel de terugkeer van stagflatie: De Duitse industriële productie is (door de energieschaarste) in augustus maand op maand met 4 procent gedaald, terwijl de inflatie (als gevolg van goederenschaarste) nieuwe hoogten bereikt van meer dan 4 procent.”

“De afkeer van fossiele brandstoffen was altijd gebaseerd op de fata morgana dat de hele energietransitiehet geen echte gevolgen zou hebben voor de gemiddelde Europeaan.” vertelde Schoellhammer.

“Het risico van op hol geslagen inflatie maakt mensen steeds gevoeliger voor prijsstijgingen en op een gegeven moment zal hierdoor het gebruik van fossiele brandstoffen en kernenergie politiek prevaleren boven vasthouden aan klimaatdoelstellingen.

“Dit kwam al tot uiting bij de Duitse verkiezingen op 26 september, waar kiezers die voor het eerst stemden, zich meer aangetrokken voelden tot de pro-nucleaire FDP dan tot de Groenen”.

“Als de zaken zich zoals nu blijven ontwikkelen, zou dit wel eens de neergang van de Groene beweging kunnen inluiden, aangezien de kosten van de Energietransitie langzaam maar zeker hoger worden dan de offers die met name de lagere klassen bereid zijn te dragen.” Daniel Esty is professor aan de Yale Law School en voormalig commissaris van het Connecticut Department of Energy and Environmental Protection. Hij was ook van 1989 tot 1993 onderhandelaar van de VS over klimaatverandering. Hij stelt dat er meer moet worden gedaan om stimulansen te creëren voor kosteneffectieve hernieuwbare energie.

“Vooruitgang in de richting van een toekomst met schone energie zal vrijwel zeker niet gladjes verlopen. Als de prijzen pieken, neemt de bereidheid van het publiek af om een aanzienlijke premie te betalen om broeikasgasemissies te vermijden. Het beleid moet dus niet alleen gericht zijn op schone energie en hernieuwbare energie, maar ook op goedkopere en betrouwbaardere elektriciteit. In dit opzicht hebben de Europese leiders een aantal ernstige beleidsfouten gemaakt, waaronder de toezegging om kerncentrales te sluiten voordat hernieuwbare energie op grote schaal en tegen concurrerende kosten beschikbaar was.”

Het hele artikel vind je op:

https://www.newsweek.com/gripped-energy-crisis-europe-breaking-climate-promises-coal-gas-1637291?mc_cid=1232cf109a&mc_eid=036ab8eeae

Read article